แผงโซลาร์เซลล์ สกปรก ไฟตกทำไง? ควรล้างแผง เคลือบแผงตอนไหนดีที่สุด 

ตอนติดตั้ง แผงโซลาร์เซลล์ ใหม่ ๆ ค่าไฟลดลงเยอะ แต่ทำไมผ่านไปสักพักค่าไฟเริ่มกลับมาสูงขึ้น นี่อาจเป็นคำถามของเจ้าของธุรกิจหลายแห่ง ที่เกิดความสงสัยจากการสังเกตว่าระบบทั้งหมดก็ยังดูทำงานปกติ อินเวอร์เตอร์ก็ไม่ได้เสีย และแผงก็ยังดูดีอยู่  

แต่ในความเป็นจริงแล้วสิ่งที่มองข้ามไปอย่างฝุ่น เขม่า มูลนก และคราบสกปรกที่สะสมอยู่บนหน้าแผง อาจกำลังค่อย ๆ บดบังแสงที่เข้าสู่เซลล์ ทำให้ระบบผลิตไฟได้น้อยลง  

แล้วจะรู้ได้อย่างไรว่าแผงเริ่มสกปรก ต้องล้างบ่อยแค่ไหน ฝนที่ตกลงมาตามฤดูกาลสามารถช่วยทำความสะอาดแผงโซลาร์ได้หรือไม่ และการเคลือบแผงจำเป็นแค่ไหน ภายในเนื้อหาบทความนี้ SOLAR WING ได้เตรียมคำตอบมาไว้ให้เรียบร้อยแล้ว มาเริ่มดูที่เรื่องแรกกันได้เลย 

แผงโซลาร์เซลล์ สกปรก ทำไมถึงผลิตไฟได้น้อยลง? 

ตามหลักการทำงานของโซลาร์เซลล์ ที่รับแสงอาทิตย์จากเซลล์บนแผง แล้วเปลี่ยนไปเป็นพลังงานไฟฟ้า ดังนั้นเมื่อมีสิ่งสกปรกที่เข้ามาบดบังบนผิวเซลล์ จึงทำให้ปริมาณแสงที่เข้าสู่เซลล์น้อยลงไปด้วย  

ซึ่งสิ่งที่พบได้บนหน้าแผง ไม่ได้มีเพียงแค่ฝุ่นธรรมดา อาจรวมไปถึงฝุ่นจากถนนหรือพื้นที่ก่อสร้าง เขม่าจากกระบวนการผลิต มูลนก เศษใบไม้ เกสร รวมถึงคราบที่เกิดจากฝุ่นจับตัวกับความชื้น 

3 สัญญาณเตือน แผงโซลาร์เซลล์ ที่ต้องการดูแลด่วน 

สำหรับธุรกิจหรือโรงงาน ที่ติดตั้งโซลาร์เซลล์มาเป็นระยะเวลาหนึ่งแล้ว ไม่จำเป็นต้องรอมองเห็นแผงดำเป็นคราบด้วยตาเปล่าก่อนแล้วค่อยเรียกทีม Maintenance  

เพราะในเบื้องต้นเราสามารถสังเกตได้ด้วยตัวเอง จาก 3 สัญญาณเตือนสำคัญ ที่จะช่วยตรวจจับความผิดปกติได้ตั้งแต่แรก  

1. ค่าไฟเพิ่มขึ้น ทั้งที่รูปแบบการใช้ไฟไม่ได้เปลี่ยนมาก 

ลองนำบิลค่าไฟมาเปรียบเทียบกับช่วงเวลาเดียวกันของปีก่อน โดยดูร่วมกับจำนวนชั่วโมงเดินเครื่องจักร ปริมาณการผลิต และพฤติกรรมการใช้ไฟของโรงงาน หากกิจกรรมของธุรกิจใกล้เคียงเดิม แต่ปริมาณไฟที่ต้องซื้อจากการไฟฟ้ากลับเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง  

นั่นอาจเป็นหนึ่งในสัญญาณว่าระบบโซลาร์เซลล์ผลิตไฟได้น้อยกว่าที่เคย เว้นแต่ว่าจะมีการเพิ่มชั่วโมงการทำงานของเครื่องจักร หรือการเจอสภาพอากาศที่แตกต่าง ก็ควรนำมาเป็นปัจจัยในการเปรียบเทียบด้วย 

2. กราฟการผลิตไฟเริ่มลดลงจากค่าปกติ 

วิธีที่ช่วยให้เห็นภาพได้ชัดขึ้นคือดูข้อมูลจากระบบ Monitoring ลองเปรียบเทียบวันที่มีสภาพอากาศใกล้เคียงกัน หรือเปรียบเทียบ Yield ของระบบกับช่วงเวลาเดียวกันในอดีต  

หากกราฟการผลิตเริ่มลดลงอย่างต่อเนื่องโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน ก็ควรตรวจทั้งความสะอาดของหน้าแผง เงาบดบัง และสภาพของอุปกรณ์ต่าง ๆ เพิ่มเติม 

3. ไม่มี Error แต่กำลังผลิตไฟกลับลดลง 

อีกวิธีที่ทีมวิศวกรโรงงานสามารถใช้ช่วยแยกสาเหตุได้ คือ การตรวจสถานะของ Inverter หากมี Error Code หรือ Alarm ควรตรวจหาความผิดปกติของอุปกรณ์ตามรหัสที่แจ้งก่อน เพราะปัญหาอาจมาจากอินเวอร์เตอร์ ระบบสายไฟ หรือส่วนประกอบอื่น แต่หากไม่มี ควรตรวจหน้าแผงต่อทันที  

ไม่ล้างแผงโซลาร์เซลล์ ธุรกิจมีโอกาสสูญเสียอะไรบ้าง? 

หากเป็นการติดตั้งแผงโซลาร์เซลล์เพื่อใช้งานในบ้านพัก ที่อยู่อาศัยขนาดเล็ก อาจไม่ใช่เรื่องใหญ่มากนักเมื่อกำลังการผลิตลดลงเล็กน้อย  

แต่หากขยายไปในระดับหลังคาโรงงานที่มีแผงจำนวนมาก เปอร์เซ็นต์การผลิตที่ลดลงเพียงเล็กน้อยส่วนนั้น อาจสะสมต่อเนื่องจนกลายเป็นการเพิ่มต้นทุนให้ธุรกิจได้โดยที่ไม่ทันรู้ตัว ซึ่งสิ่งที่ธุรกิจมีโอกาสสูญเสียได้ชัดเจน มีดังนี้ 

• ผลิตไฟลดลง ค่าไฟที่ต้องซื้อก็เพิ่มขึ้น: เมื่อฝุ่นและคราบบดบังแสง ระบบสามารถผลิตไฟได้น้อยลง โรงงานจึงต้องใช้ไฟจากระบบภายนอกเพิ่มขึ้นเพื่อชดเชยพลังงานส่วนที่หายไป 
• จุดคืนทุนของระบบอาจเลื่อนออกไป: ก่อนลงทุน ระบบโซลาร์เซลล์มักมีการคำนวณความคุ้มค่า ROI และปริมาณไฟที่คาดว่าจะผลิตได้ไว้แล้ว หาก Yield ที่ได้จริงลดลงต่อเนื่องจากการขาด Maintenance เงินที่ประหยัดได้ในแต่ละปีก็อาจลดลงตาม จากระบบที่ควรช่วยลด Fixed Cost จึงกลายเป็นสินทรัพย์ที่สร้างผลตอบแทนต่ำกว่าที่วางแผนไว้ 

แผงโซลาร์เซลล์ ควรล้างกี่ครั้งในแต่ละปี 

ในความเป็นจริงแล้ว ไม่มีจำนวนครั้งที่ตายตัวสำหรับทุกโรงงานในการล้างแผงระบบโซลาร์เซลล์ เพราะความเร็วในการสกปรกขึ้นอยู่กับสภาพหน้างาน เช่น ปริมาณฝุ่น แหล่งกำเนิดเขม่า ถนน พื้นที่ก่อสร้าง มูลนก มุมเอียงของแผง ฝน และฤดูกาล 

ดังนั้น การตัดสินใจ Maintenance อย่างการล้างแผง เราอาจนำข้อมูล  Monitoring มาช่วยกำหนดช่วงเวลาที่เหมาะสมได้ รวมถึงการดูลักษณะพื้นที่ของโรงงานหรือธุรกิจที่ติดตั้งแผงอยู่ ตามข้อมูลดังตารางต่อไปนี้ 

สภาพพื้นที่	แนวทางดูแล
พื้นที่ทั่วไป ฝุ่นไม่มาก	ตรวจสภาพและ Performance ตามรอบ Maintenance
ใกล้ถนนหรือพื้นที่ก่อสร้าง	เพิ่มความถี่ในการตรวจฝุ่นและกราฟผลิตไฟ
โรงงานมีเขม่าหรือละอองจากการผลิต	ใช้ข้อมูล Performance ตัดสินใจล้างเร็วขึ้น
มีมูลนกหรือคราบเฉพาะจุด	ตรวจและทำความสะอาดเมื่อเริ่มบดบังแผงชัดเจน
ปริมาณไฟฟ้าที่ผลิตได้ (Yield) ลดผิดปกติ	ตรวจทั้งระบบและ Soiling  ก่อนกำหนดวันล้าง

คำแนะนำเพิ่มเติม: หากต้องการกำหนดเป็นรอบตรวจสำหรับการบริหารงาน สามารถใช้ช่วงประมาณ ทุก 3–6 เดือนเป็นจุดตรวจสอบสภาพแผงและข้อมูลระบบ แล้วประเมินว่าจำเป็นต้องทำความสะอาดหรือไม่ แทนการสั่งล้างตามปฏิทินเพียงอย่างเดียว 

แผงโซลาร์เซลล์ เหมาะกับการล้างช่วงไหนมากที่สุด? 

กรณีของโรงงานในประเทศไทย ช่วงเวลาที่เหมาะสมกับการตัดสินใจล้างแผงโซลาร์เซลล์มากที่สุด คงหนีไม่พ้นช่วงปลายฤดูฝนก่อนเข้าสู่ช่วงที่ฝนน้อยลง  

ถือเป็นหนึ่งในช่วงที่น่าสนใจสำหรับการตรวจและบำรุงรักษาระบบ เมื่อฝนเริ่มลดลง คราบบางประเภทที่น้ำฝนล้างไม่หมด เช่น เขม่า มูลนก เกสร หรือฝุ่นที่จับตัวกับความชื้น อาจยังหลงเหลืออยู่บนผิวแผง 

การทำความสะอาดในช่วงนี้ จึงช่วยเตรียมหน้าแผงให้พร้อมก่อนเข้าสู่ช่วงที่ฝนน้อย และมีโอกาสสะสมฝุ่นมากขึ้น  

การเคลือบ “แผงโซลาร์เซลล์” จำเป็นหรือไม่? 

หลังจากทำความสะอาดแล้ว อีกแนวทางที่นำมาใช้กับระบบ คือ สารเคลือบช่วยลดการเกาะของสิ่งสกปรก หรือ Anti-soiling Coating ช่วยลดการยึดเกาะของฝุ่นและคราบบนพื้นผิวของโซลาร์เซลล์ หรือทำให้สิ่งสกปรกบางประเภทถูกชะออกได้ง่ายขึ้น แต่ทั้งนี้ก่อนที่จะตัดสินใจเคลือบแผง มีสิ่งที่ต้องตรวจสอบให้เรียบร้อยก่อน เช่น 

• หน้าแผงได้รับการทำความสะอาดเรียบร้อย 
• สารเคลือบเหมาะกับวัสดุของแผง 
• วิธีใช้งานเป็นไปตามข้อกำหนดของผลิตภัณฑ์ 
• ไม่กระทบต่อเงื่อนไขการรับประกันจากผู้ผลิต 
• เหมาะกับสภาพฝุ่นและการใช้งานของไซต์จริง 

เคลือบแผงโซลาร์ควรเคลือบช่วงไหน? 

ช่วงหลังฝนเริ่มหมดหรือช่วงปลายฤดูฝน เช่นเดียวกันกับการล้างแผงเพราะหลังจากที่กำจัดฝุ่น เขม่า หรือคราบความสกปรกที่ฝนชะล้างได้ไม่หมดเรียบร้อย หน้าแผงก็จะสะอาดพร้อมรับการเคลือบแผงแล้วนั่นเอง 

เปรียบเทียบข้อมูล ผลิตไฟก่อนและหลังล้างแผงโซลาร์เซลล์ 

เปรียบเทียบข้อมูลกำลังการผลิตไฟฟ้าระหว่างก่อนและหลังล้างรวมถึงเคลือบแผง  โดย SOLAR WING หลังจากที่ได้รับการ Maintenance เรียบร้อยแล้วจะเห็นได้ชัดเจนว่า มีค่ากำลังผลิตไฟที่สูงขึ้น  

ดังนั้นวิธีที่ช่วยให้เจ้าของธุรกิจรู้ว่า Maintenance ที่ทำไปได้ผลจริงหรือไม่ คือ เราต้องไม่ดูเพียงว่าแผงสะอาดขึ้น แต่ดูตัวเลขการผลิตไฟด้วย  

โดยทาง SOLAR WING มีระบบ AIPM (Artificial Intelligence Power Monitoring) สามารถติดตามข้อมูลสำคัญแบบ Real-time ได้ เช่น ปริมาณไฟฟ้าที่ผลิตได้รายวัน รายเดือน รายปี ยอดเงินที่ประหยัดได้ และสถานะของระบบ  

การเปรียบเทียบควรเลือกวันที่มีสภาพอากาศหรือปริมาณแสงใกล้เคียงกัน เพื่อไม่ให้ตัวเลขเพิ่มขึ้นเพียงเพราะวันหนึ่งแดดแรงกว่าอีกวัน ข้อมูลจริงของไซต์จึงมีคุณค่ากว่าการใช้เปอร์เซ็นต์ Benchmark จากที่อื่น เพราะสามารถสะท้อนผลลัพธ์ของระบบนั้นได้ตรงที่สุด 

ฉีดน้ำล้างแผงโซลาร์เซลล์เองได้ไหม? 

หากเป็นแผงสำหรับธุรกิจหรือโรงงานขนาดใหญ่ ที่มีแผงอยู่เป็นจำนวนมาก ไม่ควรขึ้นไปฉีดน้ำล้างหรือพยายามทำความสะอาดด้วยตัวเอง เพราะนอกจากเรื่องความอันตรายเสี่ยงตกจากที่สูงแล้ว ยังมีเรื่องระบบไฟฟ้าเข้ามาเกี่ยวข้องอีก  

หากดำเนินการไม่ถูกวิธี หรือเลือกใช้อุปกรณ์ทำความสะอาดที่ไม่เหมาะสม อาจเพิ่มการสึกของพื้นผิวหรือสารเคลือบของแผงได้ 

SOLAR WING ดูแลแผงโซลาร์เซลล์อย่างไร ไม่ให้ธุรกิจต้องรอจนผลิตไฟตก? 

ที่ SOLAR WING​ เราเป็นบริษัทรับติดตั้งโซลาร์เซลล์ ที่ให้ความสำคัญกับการดูแลระบบหลังการติดตั้งแบบต่อเนื่อง ไม่ต้องรอให้ระบบเสียหายก่อนค่อยเข้าซ่อมแซม เรามีการดูแล Maintenance ที่พร้อมช่วยเหลืออย่างต่อเนื่อง ดังนี้ 

• ดูแลความสะอาดของแผง: ตรวจและทำความสะอาดสิ่งสกปรกที่สะสมบนผิวแผง  ฟรี 3 ปี (1 ครั้งต่อปี)  ล้างแผง ขัดแผงด้วยเครื่องขัดแปรงไนลอน เช็ดแผง เคลือบแผงกันฝุ่นจับ เพื่อช่วยให้ระบบรับแสงและผลิตไฟได้ตามศักยภาพ 
• ตรวจระบบไฟฟ้าและความร้อนผิดปกติ: การตรวจจุดเชื่อมต่อ ระบบไฟฟ้า และใช้ Thermal Imaging เพื่อตรวจหาจุดที่มีความร้อนสูงผิดปกติ ซึ่งบางครั้งไม่สามารถเห็นได้ด้วยตาเปล่า 
• Monitoring ระบบแบบ Real-time: AIPM ช่วยให้สามารถตรวจสอบข้อมูลการผลิตและสถานะระบบได้อย่างต่อเนื่อง หากพบความผิดปกติ ทีมงานสามารถใช้ข้อมูลประกอบการตรวจสอบเพิ่มเติมได้ 
• ดูแลระบบเชิงป้องกัน ไม่รอให้เสียก่อน: SOLAR WING มีแนวทาง Proactive O&M ซึ่งครอบคลุมการเข้าเยี่ยมไซต์ ตรวจส่วนต่าง ๆ ของระบบ และบันทึกผลการบำรุงรักษาเพื่อให้ลูกค้าติดตามสุขภาพของระบบได้ 

หากกำลังวางแผนติดตั้งโซลาร์เซลล์ ที่มีบริการดูแลหลังติดตั้งครบวงจร สามารถติดต่อหา SOLAR WING เพื่อให้ทีมผู้เชี่ยวชาญช่วยประเมินและวางแผน Maintenance ให้เหมาะกับระบบของธุรกิจของคุณได้ทันที หรือถ้าต้องการศึกษาข้อมูลบริการและมาตรฐานการติดตั้งเพิ่มเติม สามารถเข้าไปดูได้ที่ SOLAR WING Services ได้ตลอดเวลา 

คำถามพบบ่อย เกี่ยวกับ การล้างแผง เคลือบแผงระบบโซลาร์เซลล์ 

Q: ล้างแผงโซลาร์เซลล์แล้ว แต่กำลังผลิตไฟยังต่ำ เกิดจากอะไร? 

A: หากทำความสะอาดแล้วกำลังผลิตยังไม่กลับมา ควรตรวจส่วนอื่นของระบบเพิ่มเติม เช่น อินเวอร์เตอร์ สายไฟ จุดเชื่อมต่อ เงาบดบัง หรือความผิดปกติของแผง เพราะการผลิตไฟที่ลดลงไม่ได้เกิดจากความสกปรกเพียงสาเหตุเดียว การตรวจ Performance และอุปกรณ์ทั้งระบบจึงช่วยค้นหาต้นเหตุได้ตรงจุดกว่า 

Q: ถ้าฝุ่นเกาะแผงโซลาร์ไม่เท่ากันทั้งโรงงาน จะกระทบการผลิตไฟเหมือนกันไหม? 

A: ไม่จำเป็น เพราะปริมาณและลักษณะของสิ่งสกปรกสามารถแตกต่างกันในแต่ละบริเวณ ทำให้ผลกระทบต่อแผงแต่ละส่วนไม่เท่ากัน โรงงานขนาดใหญ่จึงควรดูทั้งข้อมูลการผลิตและสภาพจริงของแผง ไม่ควรตรวจเพียงจุดเดียว 

Q: หลังติดตั้งโซลาร์เซลล์ ควรเก็บข้อมูลอะไรไว้เพื่อเช็กประสิทธิภาพในอนาคต? 

A: ควรเก็บข้อมูลการผลิตไฟรายวัน รายเดือน และรายปี รวมถึงข้อมูลสถานะระบบและความผิดปกติ เพื่อใช้เป็นข้อมูลเปรียบเทียบในอนาคต เมื่อกำลังผลิตเริ่มเปลี่ยนแปลงจะช่วยให้ทีมงานวิเคราะห์ได้ง่ายขึ้น 

Q: ล้างแผงบ่อยเกินไป มีผลเสียหรือไม่? 

A: การล้างถี่เกินความจำเป็น โดยเฉพาะหากใช้อุปกรณ์หรือวิธีที่ไม่เหมาะสม อาจเพิ่มการสึกของกระจกหรือสารเคลือบบนผิวแผงได้ จึงควรพิจารณาความถี่จากระดับความสกปรก ข้อมูล Performance และสภาพของแต่ละพื้นที่ 

Q: ถ้ามีมูลนกหรือคราบสกปรกเฉพาะจุดบนแผง ควรรอรอบ Maintenance หรือไม่? 

A: หากคราบติดแน่นหรือบดบังพื้นที่แผงอย่างชัดเจน ไม่จำเป็นต้องรอจนถึงรอบ Maintenance ครั้งถัดไป เพราะความสกปรกสามารถเกิดขึ้นไม่เท่ากันในแต่ละบริเวณ และส่งผลต่อกำลังผลิตแตกต่างกันได้ ควรให้ทีมดูแลตรวจสอบและทำความสะอาดด้วยวิธีที่เหมาะสมกับแผง 

สรุป 

การติดตั้ง แผงโซลาร์เซลล์ ไม่ได้จบลงในวันที่ระบบเริ่มผลิตไฟ เพราะตลอดอายุการใช้งาน ฝุ่น เขม่า มูลนก และคราบจากสภาพแวดล้อมสามารถค่อย ๆ สะสมบนผิวแผง และทำให้ Energy Yield ลดลงได้ สิ่งสำคัญสำหรับธุรกิจจึงไม่ใช่เพียงการกำหนดว่าต้องล้างปีละกี่ครั้ง แต่เป็นการตรวจ Performance อย่างสม่ำเสมอ ดูข้อมูล Monitoring ตรวจสภาพแผง และวางแผน Maintenance ให้เหมาะกับหน้างานจริง 

การล้างแผง การประเมินการเคลือบ ตรวจระบบไฟฟ้า Thermal Scan และ Monitoring จึงควรทำงานร่วมกัน เพื่อช่วยให้ระบบยังสร้างผลตอบแทนได้ตามเป้าหมายในระยะยาว 

นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมการเลือกผู้ติดตั้งที่มีบริการชัดเจน ถึงสำคัญไม่แพ้การเลือกแผงในวันแรก เพราะพาร์ตเนอร์ที่ดีไม่ควรอยู่เพียงวันที่ติดตั้ง แต่ต้องพร้อมดูแลในวันที่ระบบเริ่มส่งสัญญาณว่าผลิตไฟได้ไม่เหมือนเดิมด้วย ซึ่งที่ SOLAR WING เราพร้อมดูแลแน่นอน 

ที่มา 

Solar Operations and Maintenance Resources for Plant Operators จาก U.S. Department of Energy 

“หลังติดตั้งโซลาร์เซลล์” ต้องดูแลอย่างไรเพื่อให้ใช้งานได้อย่างมีประสิทธิภาพ จาก ไทวัสดุ